Co to jest terapia poznwczo-behawioralna i czy działa?
Ogólnie
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) to metoda leczenia psychoterapeutycznego, której skuteczność potwierdzają badania kliniczne przeprowadzane od kilkudziesięciu lat. CBT jest uznawana za najlepszy dostępny wybór w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych. Jest oficjalnie zalecana nie tylko za granicą, ale także w Polsce, gdzie stanowi tzw. złoty standard leczenia.
CBT to nie tylko skuteczna i sprawdzona metoda leczenia wielu zaburzeń psychicznych. Jest również pomocna w radzeniu sobie z problemami, które nie są zaburzeniami, takimi jak stres, poprawa relacji z innymi ludźmi, samoocena czy ogólna jakość życia. Dzięki niej pacjenci mogą nauczyć się skutecznych strategii radzenia sobie z trudnościami, co przekłada się na poprawę ich samopoczucia i funkcjonowania w codziennym życiu.
Założenia
Głównym założeniem terapii poznawczo-behawioralnej jest to, że to jak się zachowujemy oraz to co czujemy nie wynika bezpośrednio z sytuacji w jakiej się znaleźliśmy, ale z tego, jakie nadaliśmy jej znaczenie. Znaczenie jakie nadajemy różnym sytuacjom wynika z naszych przekonań o samych sobie, o innych ludziach i o świecie.
Aby to lepiej zobrazować, w terapii CBT korzystamy z narzędzia zwanego “kajzerką”. Kajzerka poznawczo-behawioralna to narzędzie, które pozwala na dokładne przeanalizowanie problemu1. Dzięki niej możemy dokładnie przyjrzeć się problemowym sytuacjom, oddzielić poszczególne elementy doświadczenia i zauważyć istotne zależności między tym, co myślimy, co robimy i jak się czujemy.
Kajzerka CBT pomaga nam zrozumieć, dlaczego różni ludzie doświadczają różnych emocji w tych samych sytuacjach. Każdy z nas nadaje znaczenie otaczającej nas rzeczywistości, a sposób, w jaki interpretujemy różne sytuacje, wpływa na to, jak się czujemy i jak się zachowujemy. Dzięki kajzerce CBT, terapeuta wraz z pacjentem mogą przeanalizować i zrozumieć te zależności, co jest kluczowe dla skutecznego procesu terapeutycznego.
RYSUNEK KAJZERKI
Niektóre z naszych myśli i zachowań są niewłaściwe, nieadekwatne lub szkodliwe, ponieważ wynikają z błędnej interpretacji rzeczywistości lub z negatywnych doświadczeń z przeszłości. Techniki stosowane w CBT mając na celu zmianę destrukcyjnych wzorców zachowania dziecka bądź nastolatka na bardziej przystosowawcze poprzez wyposażenie go w odpowiednie narzędzia do lepszego kontrolowania swoich myśli i emocje.
Negatywna interpretacja pewnych zdarzeń może wywołać u dziecka negatywne myśli, emocje i zachowania.
Przykład:
Przeanalizujmy teraz sytuację nastolatki, Kasi, która ma zdiagnozowane zaburzenie lękowe. Kasia budzi się w sobotni poranek i pojawiają jej się myśli: co jeśli dzisiaj coś pójdzie nie tak, co jeśli moi przyjaciele mnie odrzucą, co jeśli zrobię coś głupiego (myśli automatyczne). Kasia czuje intensywny lęk (emocje). Jej serce bije szybko, ma sucho w ustach, czuje napięcie w mięśniach (doznania z ciała). Kasia wyciąga telefon i pisze sms do przyjaciółki, że odwołuje dzisiejsze wyjście na kawę, i zostaje w domu (zachowanie). Kasia bardzo cierpi, jej zachowanie wynika z jej samopoczucia. Niestety odwołując spotkanie, podtrzymuje się błędne koło lęku: Kasia nie poczuje się lepiej zostając w domu, najprawdopodobniej jej lęk jeszcze bardziej się pogłębi. Dodatkowo, jeśli po raz kolejny odwołuje spotkanie, możliwe jest, że relacja z koleżanką się osłabi, co może przynieść jeszcze więcej cierpienia. W psychoterapii poznawczo – behawioralnej terapeuta wraz z pacjentem rysuje takie błędne koła, i wykorzystuje techniki poznawcze (zmiana myślenia) i behawioralne (stopniowa zmiana zachowania) aby pacjent poradził sobie z problemem i osiągnął swoje cele.